Εισαγωγή στους Υπολογιστές Βασικά χαρακτηριστικά

Γραφικό Περιβάλλον

"You can't teach an old mouse, new clicks!"

Όπως έχουμε ήδη πει, δύο είναι τα βασικά λειτουργικά συστήματα που χρησιμοποιούνται. Το Linux και τα Windows. Όμως πριν φτάσουμε ως εκεί καλό θα ήτανε να δούμε λίγο τι γίνεται κατά την διάρκεια της εκκίνησης του υπολογιστή. Το βασικότερο και κυριότερο πράγμα που πρέπει να γνωρίζετε είναι ότι το κουμπί εκκίνησης του υπολογιστή χρησιμοποιείται μόνο για να ανοίξει ή να κλείσει το ηλεκτρικό κύκλωμα. Δεν κλείνουμε ποτέ τον υπολογιστή από το κουμπί του εάν δεν έχει σταματήσει να δουλεύει το λειτουργικό σύστημα. Την διαδικασία του τερματισμού, θα την αναφέρουμε αργότερα στο κείμενο μας. Το πρώτο πράγμα που θα αντικρίσουμε μόλις ανοίξουμε τον υπολογιστή μας είναι η οθόνη έναρξης του υπολογιστή μας. Σε αυτή την οθόνη συνήθως αναφέρεται η μνήμη του υπολογιστή μας, ο επεξεργαστής και η μητρική κάρτα. Αμέσως μετά και καθώς ο υπολογιστής ολοκληρώνει τις δημιουργίες εκκίνησης των συσκευών του θα δούμε την εικόνα του Grub.

GRand Unified Bootloader ή GRUB

To GRUB όπως δηλώνει και το όνομα του είναι ένα πρόγραμμα που μας βοηθάει να ξεκινήσουμε το λειτουργικό μας σύστημα ή συστήματα. Στον χώρο των υπολογιστών Boot σημαίνει εκκίνηση και συνήθως λέμε το λειτουργικό μας σύστημα κάνει boot, αντί για ξεκινάει. Αυτή είναι η ορολογία του πράγματος για να σας βοηθήσω. Γιατί το ονομάσανε έτσι, δεν έχει σημασία. Ή έννοια load σημαίνει φορτώνω και περιγράφει την εκκίνηση κάποιου προγράμματος. Λέμε π.χ. ότι το πρόγραμμα φόρτωσε και άρα είναι έτοιμο να λειτουργήσει. Σαν Bootloader αναφέρουμε το πρόγραμμα εκείνο που πρώτο θα ξεκινήσει να λειτουργεί και θα είναι υπεύθυνο για το boot του λειτουργικού μας συστήματος.

Στην παρακάτω εικόνα μπορείτε να δείτε πώς φαίνεται το GRUB. Παρατηρούμε ότι σαν επιλογές υπάρχουνε δύο λειτουργικά συστήματα. Το ένα είναι το Fedora Core που είναι και η έκδοση του Linux που χρησιμοποιούμε και το άλλο τα Windows XP. Το Fedora είναι προεπιλεγμένο οπότε εάν δεν πειράξετε το πληκτρολόγιο αυτό αυτόματα θα κάνει boot το Fedora. Εάν όμως θα θέλατε να ξεκινήσει τα Windows το μόνο που έχετε να κάνετε είναι να επιλέξετε με το κάτω βελάκι τα Windows και να πατήσετε το enter από το πληκτρολόγιο.

GRand Unified Bootloader or Grub

Το επόμενο βήμα είναι το login screen ή όπως αναφέρεται στα ελληνικά η περιοχή εισαγωγής ονόματος χρήστη και κωδικού εισόδου. Καθένα από τα δύο λειτουργικά συστήματα έχει δικό του login screen αλλά αυτά μοιάζουν μεταξύ τους. Ο κάθε ένας χρήστης από εσάς έχει το δικό του όνομα χρήστη και το δικό του password. Παρακάτω θα αναφερθούμε πάρα πολύ στην σημασία που παίζουνε αυτά τα δύο στοιχεία για κάθε χρήστη.

Linux

Fedora Login Screen

Το πρώτο πράγμα που παρατηρείτε είναι το όνομα του λειτουργικού, που είναι Fedora Core. Θα πρέπει να γνωρίζετε ακριβώς σε πιο λειτουργικό είστε καθότι για το κάθε ένα λειτουργικό θα έχετε ξεχωριστούς κωδικούς. Επίσης παρατηρείτε το κενό πεδίο με το όνομα Username:. Εκεί θα πρέπει να βάλετε το όνομα χρήστη που σας έχει δοθεί. Συνήθως τα ονόματα χρήσης των προπτυχιακών φοιτητών περιέχουν ένα πρόθεμα, π.χ. ph για τους φοιτητές του Φυσικού ή mst για αυτούς της Επιστήμης Υλικών, προσθέτοντας κολλητά τον αριθμό μητρώου του φοιτητή.

Windows

Windows Xp Login Screen

Στα Windows συμπληρώνουμε τα πεδία User Name: και Password με τα στοιχεία μας και προσέχουμε στο πεδίο Log on to: να είναι επιλεγμένο το EDU. Μόνο με αυτό τον τρόπο μπορούμε να κάνουμε login στο λειτουργικό αυτό. Σε περίπτωση που δεν μπορούμε να κάνουμε login και το λάθος έχει να κάνει με την λανθασμένη χρήση του ονόματος χρήστη ή του κωδικού πρόσβασης, μπορούμε να ελέγξουμε τα ακόλουθα: Α. Να είμαστε σίγουροι ότι δεν γράφουμε με κεφαλαία γράμματα. Αυτό μπορεί να συμβαίνει όταν έχει πατηθεί το πλήκτρο από το πληκτρολόγιο με το όνομα Caps Lock. Οι κωδικοί πρόσβασης είναι case sensitive. Δηλαδή το μικρό α με το κεφαλαίο Α θεωρούνται κάτι το εντελώς διαφορετικό. Β. Να είμαστε σίγουροι ότι δεν γράφουμε με ελληνικά. Τα ονόματα χρήστη και οι κωδικοί πρόσβασης να είναι με λατινικούς χαρακτήρες. Έτσι εάν για κάποιο λόγο το πληκτρολόγιο είναι στα ελληνικά ο κωδικός πρόσβασής μας θα είναι λανθασμένος.

Graphical User Interface ή GUI (Γραφική Διασυνδετική Διάταξη)

Το κάθε ένα λειτουργικό έχει το δικό του GUI. Στη πραγματικότητα αν και μοιάζουν διαφορετικές, οι διατάξεις αυτές έχουνε πάρα πολλά κοινά στοιχεία. Φαίνεται ότι η φιλοσοφία της κατασκευής των διατάξεων αυτών έχει αρχίσει να σταθεροποιείται, και έτσι οι υπεύθυνοι και των δύο λειτουργικών πάνω κάτω ακολουθούν μία παράλληλη και κοντινή πορεία. Το πρώτο και βασικό χαρακτηριστικό του GUI βρίσκεται στο κάτω αριστερό άκρο της. Για το μεν λειτουργικό σύστημα windows είναι το λογότυπο "START" για το δε λειτουργικό σύστημα Linux είναι ένα μικρό κόκκινο καπέλο.

 

Πατώντας το αριστερό κουμπί του ποντικιού πάνω σε αυτό το πεδίο ο υπολογιστής θα μας δείξει το βασικό μενού προγραμμάτων που διαθέτει.

Το δεύτερο βασικό χαρακτηριστικό των GUI είναι η μπάρα που έχουνε στο κάτω μέρος τους. Η ονομασία της είναι taskbar και η βασική της χρήση είναι στο να μας διευκολύνει με τον χειρισμό των παραθύρων που χρησιμοποιούμαι ανά πάσα στιγμή. Με ένα απλό πάτημα του ποντικιού μας μπορούμε να το ελαχιστοποιήσουμε το χώρο που καταλαμβάνει το παράθυρο στην οθόνη (minimize) και όταν το χρειαστούμε, με την βοήθεια της μπάρας μπορούμε να το επαναφέρουμε στην αρχική του μορφή.

Τέλος σημαντικό μέρος του GUI είναι και τα εικονίδια που βρίσκονται στο Desktop. Τα εικονίδια αυτά είναι στην πραγματικότητα συντομεύσεις, με σκοπό την γρήγορα πρόσβαση σε φακέλους και προγράμματα. Ως Desktop αναφέρουμε την γραφική περιοχή που βλέπουμε όταν κάνουμε login σε ένα λειτουργικό σύστημα.

Μια βασική συνθήκη που χρησιμοποιείτε στα περισσότερα GUIs είναι αυτή της σημασίας των κλικ του ποντικιού. Όταν μιλάμε για κλικ εννοούμε το πάτημα ενός κουμπιού του ποντικιού. Δηλαδή δεξί κλικ σημαίνει πατήστε μία φορά το δεξί κουμπί του ποντικιού. Διπλό κλικ σημαίνει πατήστε δύο φορές συνεχόμενα το δεξί κουμπί του ποντικιού. Η συνθήκη λοιπόν είναι η εξής. Με αριστερό κλικ επιλέγουμε, με δεξί κλικ εμφανίζετε ένα μενού λειτουργιών και με διπλό κλικ ανοίγουμε ένα αρχείο ή φάκελο ή πρόγραμμα.

Fedora Core Desktop

Στο GUI του Linux μπορούμε να παρατηρήσουμε μερικά επιπλέον πράγματα. Καταρχήν στην taskbar υπάρχουνε κάποιες συντομεύσεις για να μας διευκολύνουν. Το εικονίδιο που μοιάζει με έναν πλανήτη σαν την Γη περιτριγυρισμένο από ένα ποντίκι είναι το εικονίδιο που ανοίγει τον Mozilla τον βασικό browser του Linux. Το επόμενο που μοιάζει με φάκελο ανοίγει το πρόγραμμα για τα emails. Τα επόμενα τρία ανοίγουνε τα τρία βασικά προγράμματα των εφαρμογών γραφείου OpenOffice και τέλος το εικονίδιο που μοιάζει με εκτυπωτή ανοίγει τις ιδιότητες του εκτυπωτή. Όπως βλέπετε τα εικονίδια έχουνε δημιουργηθεί με γνώμονα την γρήγορη κατανόηση από τον χρήστη του προγράμματος που απεικονίζει το κάθε ένα. Παρότι πολλές έννοιες και πολλά ονόματα προγραμμάτων θα τα ακούτε για πρώτη φορά, αυτό δεν πρέπει να σας απογοητεύει γιατί όλα αυτά θα τα αναλύσουμε πολύ καλά σε επόμενα σημεία του μαθήματος.

Να έχετε υπόψη σας ότι σε διαφορετικούς Window Managers μπορεί να βρείτε διαφορετικού είδους taskbars και εικονίδια.

 

Windows

Windows Xp Desktop

Η καλύτερη έκδοση της Microsoft τα Windows XP, κατέχουν ένα από τα καλύτερα GUI που έχουν δημιουργηθεί ποτέ. Απλό, λειτουργικό και γεμάτο εικονίδια για να διευκολύνουνε τον χρήστη στην περιήγηση του στο υπέροχο κόσμο των υπολογιστών. Με μια πρώτη ματιά μπορούμε να δούμε τα εικονίδια του Internet Explorer και του Outlook Express τον browser και τον mail client των Windows αντίστοιχα. Η Microsoft έχει δώσει και μεγάλη σημασία στα πολυμέσα και αυτό φαίνεται από δύο διαδεδομένα προγράμματα της το Windows Media Player για να αναπαράγει μουσική και video και το Windows Movie Maker για να δημιουργεί μικρά ερασιτεχνικά video clip. Οι συντομεύσεις My Documents, My Pictures και My Music, αναφέρονται στους φακέλους που περιέχουνε τα αρχεία μας, τις εικόνες και την μουσική μας.